ايالت است و از اصفهان همان شهر اصفهان را اراده دارد . چنان كه در قطعه‌اى مىگويد : يا ايها الراكب المصغى الى الحادى * حييت من راكب منّا و من غاد ان جئت جّى بلادى او مررت بها * فنادها قبل حطّ الرحل و الزاد و قل لها جئت من جرجان مبتدرا * اوحى اليك بما قال ابن عبّاد يا اصفهان الا حيّيت من بلد * يا زنده‌رود الا سقيت من واد « 1 » از اين اشعار و امثال و نظاير اين‌گونه اشعار و روايات مىتوان استنباط كرد كه مقصود از جى ايالت و منظور از اصفهان شهر اصفهان بوده است . البته در اين موضوع حكمى قطعى نمىشود كرد و به‌هرحال ظن بر اينكه جى به ايالت اطلاق شود و ناحيت ، نه بر شهر اصفهان قوى است و بىمورد نيست و ما دلايلى كه له و عليه اين موضوع هست در طى گفتار خود خواهيم آورد . در اينجا چون مقصود واژه‌شناسى است به همين اندازه اكتفا مىكنم . مورخين و جغرافىدانان يونانى و به‌دنبال آنها محققين غربى بدون توجه به اينكه جى به ناحيت اصفهان اطلاق مىشود و يا شهر اصفهان ، همه گفته‌اند كه اصفهان در روزگاران كهن « گابه » يا « گابى » ناميده مىشده است . استرابو مىگويد كه شهر اصفهان و ايالت آن در زمان هخامنشيان « گابه » يا « گابيان » ناميده مىشده است و كم‌كم اين كلمه به جى تبديل شده است . مأسوف عليه لارنس لاكهارت و كرزن بر اين عقيده‌اند كه اصفهان در عهد هخامنشيان « گابل » يا « گابى » ناميده مىشده است و اين همان كلمه است كه بعدها به « گى » وجى تبديل شده است . اكثر محققين و از جمله مؤلفين دايرة المعارف بريتانيا و مستشرق بزرگ هرتسفلد همه در اين‌باره اظهارنظر مىكنند كه اصفهان به‌صورتهاى مختلف « گابل ، گابيان ، گابى » ناميده مىشده است و زمان اين تسميه را به حدود هخامنشيان مىرسانند و مىگويند كه كلمهء « گابيان » به جى تبديل شده است « 2 » و اين همان است كه ما مىخواهيم دربارهء آن تحقيق كنيم . در اين مقالهء مختصر ، ما مجال نقل همهء اقوال مورخين را نداريم ولى آنچه مسلم

--> ( 1 ) - حسين بن محمد بن ابى الرضاء آوى ، ترجمهء محاسن اصفهان ، به اهتمام عباس اقبال ، ضميمهء مجلهء يادگار ، تهران ، 1328 ، ص 14 . ( 2 ) - ن . ك . به : رسالهء اينجانب : « اصفهان از روزگاران كهن تا عهد سلجوقى » .